Make your own free website on Tripod.com

MAI KARŞITI ÇALIŞMA GRUBU

28 NİSAN 1998 TARİHLİ MAI ANLAŞMA TASLAĞININ

ÖZETİ VE YORUMU


V. UYUŞMAZLIKLARIN ÇÖZÜMLENMESİ :

 Devletten devlete işletilen prosedürler –

A-GENEL HÜKÜMLER :

  1. A-C maddelerinde belirlenen hükümler uyuşmazlıklardan kaçınma amacı ile ve anlaşma tarafları arasında anlaşmanın yorumlanması veya uygulanmasına ilişkin vuku bulacak uyuşmazlıkların çözümü için ve uyuşmazlık tarafları, diğer kural veya prosedürlerin uygulanması konusunda mutabakat sağlayamadığı zamanlarda uygulanacaktır. Buna karşın, uyuşmazlık tarafları tarafların önceden bilgi vermelerine ilişkin her hangi bir taahhütten ayrılmayabilir ve tarafların görüşlerini açıklama hakkı Madde B, paragraf1.a ve 4.c ve Madde C, paragraf 1.a, 4 ve 6.e’de belirtilmiştir.
  2. Anlaşma tarafları ve sürece katılan diğer ilgili taraflar, bilgi sağlayan tarafın oluşturduğu ve B ve C maddeleri kapsamında ortaya çıkabilecek herhangi bir gizli veya patentli bilgiyi saklı tutacaklardır.
  3. (Muhtemel içerik için Avrupa Komisyonunun veya REIO’nun textleri üzerinde geliştirmeye yönelik çalışmalar yapılmaktadır)

B- MÜZAKERE ETME, UZLAŞMA VE ARABULUCULUK

  1. Müzakereler :
  1. Anlaşma taraflarından bir tanesi veya daha fazlası, anlaşmanın yorumlanması veya uygulaması hakkında vuku bulabilecek uyuşmazlıklar ile ilgili olarak herhangi bir diğer anlaşma tarafından müzakerelere katılmasını talep edebilir. Bu talep yazılı olarak iletilecektir ve talebin dayanakları, konuya ilişkin fiillerin tanımlanması da dahil olmak koşulu ile olayın anlaşılmasını kolaylaştıracak yeterli bilgiyi içerecektir. Kendisinden müzakerelere katılması talep edilen taraf, talebin kendisine ulaşmasını takip eden 30 gün içersinde müzakerelere katılacaktır. Bu talebin sahibi olan taraf ise, talebi karşı tarafa sunduğu tarihte müzakerelere katılma talebinin bir kopyasını da müzakerelere katılan diğer tarafların gruplarına vermekle yükümlü olacaktır.
  2. Bir anlaşma tarafı, ilk bahsi geçen anlaşma tarafı müzakere talebinde bulunmadığı sürece ve diğer anlaşma tarafına talep dilekçesinin alınmasından sonra 60 günlük bir müzakere süresi sağlamadıkça, bir diğer anlaşma tarafına karşı, bu maddenin C hükmü kapsamında tahkim girişiminde bulunmayabilir. (Önce görüşme yapılmadan dava açılması mümkün olmayacak)

2. Çok taraflı Müzakereler :

  1. Bu maddenin 1. Paragrafına bağlı müzakerelerin müzakere başlatılması talebinin alınmasını takip eden 60 gün içersinde çözüme ulaşamaması durumunda uzlaşmazlık tarafları- bu anlaşmaya bağlı olarak- anlaşmanın Taraf Gruplarından bu meselenin dikkate alınmasını isteyebilir.
  2. Bu talep, yazılı olarak iletilecektir ve bu yazılı talepte gerekçeler belirtilecek, konu ile ilgili fiillerin tanımlamaları yapılacak ve şikayetin yasal gerekçesi gösterilecektir.
  3. Taraf Grupları uyuşmazlık taraflarına önerilerde bulunabilir. Taraf Grupları konu hakkındaki mütalaasını talebin alınmasını izleyen 60 gün içersinde iletecektir.

3. Arabuluculuk veya Uzlaşma :

    Eğer taraflar, bir konuyu müzakereler üzerinden karşılıklı olarak tatmin edici bir sonuca ulaştıramayacak olursa bu kural ve prosedürler kapsamındaki mutabık kalabilecekleri çözüm büroları veya arabulucular veya uzlaştırıcılara baş vurabilirler. (Bu madde ile olaylar esnek ve netliği olmayan gerekçeler sonucunda hukuk dışı, özel bürolara taşınmak isteniyor. Tatmin edici sonuç (?), çözüm büroları (?))

4. Sürecin gizliliği, sonuçların duyurusu :

  1. Müzakere süreçleri, arabuluculuk veya uzlaştırıcı mekanizmalarda yaşanan süreçler gizli tutulacaktır.(Kamu oyu gelişmeleri bilmeyeceği için tepki gösteremeyecek, böylece yıkıcı kararların sonuçlarına katlanmak zorunda bırakılacaktır)
  2. Olaylara dayandırılan sunuşlar dışında, hiçbir anlaşma tarafı -yasal prosedürün bağlayıcılığı olan herhangi bir bölümünde- bu anlaşma kapsamında başlatılan müzakere, arabuluculuk veya uzlaştırıcılık mekanizmalarında, başka bir anlaşma tarafının takındığı tutum veya yaptığı açıklamalara bel bağlamayacak veya bunlara başvurmayacak.
  3. Bu anlaşmaya bağlı olarak gerçekleştirilen müzakereler, arabuluculuk veya uzlaştırma işlemlerine taraf olan Gruplar çok yanlı olarak mutabık kalınan her sonuçtan Taraflar Grubunu bilgilendirecektir.

C-TAHKİM (devletten devlete işleyen tahkim mekanizması)

  1. Kapsam ve süreç :
  1. Taraflardan birinin bu anlaşmanın ihlaline yol açan bir fiilde bulunması sonucunda oluşan bir taraflar arası uyuşmazlık, B maddesindeki müzakere gereklerini yerine getirmiş ve konuya taraf olan bir anlaşma tarafının talep etmesi halinde karar için bir tahkim kuruluna sunulacaktır. Uyuşmazlığa neden olan konuları açıklayıcı bilgiler içeren bir talep, söz konusu anlaşma tarafı duyurunun yapılması için başka bir yol önermediği ve bu yöntemi duyurmadığı sürece diplomatik kanallar kullanılarak karşı tarafa teslim edilecek ve talebin bir kopyası da Taraflar Grubuna teslim edilecektir.
  2. Bir anlaşma tarafı, yatırımcı tarafından sunulan veya sunulmasına izin verilen bir uzlaşmazlık konusunda, uyuşmazlığın diğer tarafı, yatırımcının tahkim talebi sonrasında çözümsüzlükle sonuçlanan uzlaşmazlık çözümü süreçlerinde varılan hükümleri ihlal etmediği sürece, bu maddeye bağlı olarak D maddesi hükmündeki tahkim süreçlerine baş vuramayacaktır. (Devletten Devlete ve Yatırımcıdan Devlete işleyen tahkim süreçleri aynı anda söz konusu olamayacak)
  3. Taraflar arasında, taraflardan birinin bu anlaşma ve her iki tarafın da dahil olduğu bir başka anlaşmanın büyük oranda benzerlik taşıyan bir taahhüdüne aykırı davranması halinde ortaya çıkan bir uzlaşmazlık olduğunda, şikayette bulunan taraf, karar için kendi seçimi sonrasında belirleyeceği anlaşmanın esas alınmasını önerebilecektir. Böylece, şikayette bulunan taraf diğer anlaşma kapsamında alınacak karardan vazgeçmiş olacaktır.

2. Tahkimin oluşturulması :

  1. Uyuşmazlık tarafları, tahkim talebinin alınmasını takip eden 30 gün içersinde 3 kişiden oluşan tahkim kurulunu atayacaklar ve bu üç kişiden birini Başkan seçeceklerdir. Zorlayıcı nedenler dışında, tahkim kurulu üyeleri ICSID Genel Sekreterliği tarafından önerilen kişiler olacaktır.(ICSID, Uluslar arası Yatırım Uyuşmazlıkları için Çözüm Kurulunun ingilizce açılımının baş harfleridir. Bu kurul Dünya Bankası Yatırım ve Ticaret Uzmanları listesinde yer alan isimlerden oluşmakta, kurul üyelerinin hukukçu olması şartı bulunmamaktadır. ICSID tarafından alınan kararlarda tek kriter; yatırımcı haklarının ihlal edilip, edilmediğidir. İnsan hakları, çevre ve doğa standartlarının ihlali ya da işçi, sendika haklarının ihlali kurulda hiçbir şekilde kaale alınmamaktadır.)Tarafların seçiminde veya uyuşmazlığın aynı tarafında yer alan grup sayısının 1’den fazla olması hallerinde taraflar her biri bir tarafca olmak koşulu ile 2 ek üye ataması daha yapabileceklerdir.
  2. Atamaların yukarıda paragraf (a)da belirtilen şekilde yapılmaması durumunda gereklilik görülen hallerde ve her hangi bir başka anlaşmanın da olmaması durumunda taraflar atamaları yapmak üzere ICSID Genel Sekreterini davet edebilirler. ICSID genel sekreteri bu talebi aldıktan sonraki 30 gün içersinde taraflarla yapacağı uyuşmazlık çözümü müzakerelerinde uygun bir çözüme ulaşmaya çalışacaktır.
  3. Taraflar ve ICSID Genel Sekreteri aşağıda paragraf (b)de belirtilen liste doğrultusunda atanacak tahkim kurulu üyelerini enine boyuna düşünerek tespit etmelidirler. Uyuşmazlık taraflarından biri ya da ICSID Genel Sekreteri tarafından tahkimde özel uzmanların yer alması gerektiği düşünülecek olursa, ya da tercihen tamamen uzmanlarca yürütülmesinin daha doğru olacağı düşünülen tahkim davalarında listede bulunmayan bu uzmanlık bilgisine sahip kişilerin ayrıca atanması düşünülmelidir. (Bu madde halen WTO’da aynı konuda uygulanmakta olan hükümlerden daha esnek ve toleranslı)
  4. Belli bir tahkim kurulunun üyeleri bağımsız ve tarafsız olacaklardır.
  5. Oluşturulan tahkim kurulunda oluşabilecek eksik kadrolar orijinal atama prosedürü ile doldurulacaktır.
  6. Taraflar Grubu, bu anlaşmada vazedilen tahkim kurullarına hizmet edebilecek yeterliklere,üstün özelliklere sahip ve bu işi yapmaya istekli kişilerden oluşan bir listenin devamını sağlayacaktır. Her bir anlaşma tarafı bu liste için maximum 4 üye atayabilir. Atamalar 5 yıllık dönemler için geçerli olacaktır. Bir sürenin bitiminde anlaşma tarafları daha önce atamış oldukları kişinin üyeliğini yenileyebilir veya yerine yeni bir üye atayabilir. Anlaşma tarafı listeye atama yaptığı kişinin arzu ve isteğinde azalma ya da yeterlik ve yetenekleri konusunda şüphe hissettiğinde bu kişiyi geri çekerek yerine başka bir atama yapabilir.

3. Ortaklaşa hareket etme :

  1. Aynı anlaşma tarafı ile benzer konular üzerinde uzlaşmazlığı olan anlaşma tarafları bu maddeye bağlı uzlaşmazlık çözümü amaçlarına uygun olarak birlikte hareket etmelidir. 1’den fazla anlaşma tarafının aynı konu hakkında ve aynı anlaşma tarafına yönelik uzlaşmazlık çözümü - tahkim başvurusu için tek bir tahkim kurulu oluşturulmalıdır.
  2. 1’den fazla sayıda tahkim kurulu oluşturulacak olursa olanaklar el verdiği ölçüde her iki tarafın üyeleri de aynı kişilerden seçilecek ve süreçlerin zamanlamaları ortaklaştırılacak.

4. Üçüncü kişiler :

    Her hangi bir anlaşma tarafı arzu ettiği taktirde, kendisine uyuşmazlıktaki yasal işleyişle ilgili konularda tahkime sözlü veya yazılı olarak kendi görüşlerini sunma fırsatı verilecek. Bu tip bir talebi olan uyuşmazlık tarafının süreç ile ilgili fakat Madde (A) paragraf(2)’de belirtilen gizli veya patentli bilgiler dışındaki dokümanlara ulaşabilmesi sağlanacak. Tahkim kurulu, bu tip taleplerin sunulması için süreç takvimini göz önünde tutarak nihai tarihler belirleyecek ve en az 30 gün öncesinde Taraflar Grubuna bu tarihleri duyuracak.

5. Bilimsel ve Teknik Uzmanlık :

a. Bir uzlaşmazlık tarafının talebi üzerine veya uyuşmazlık tarafları arasında aksine bir mutabakat sağlanmadığı taktirde tahkim kurulu bir uyuşmazlık tarafınca ileri sürülen çevre, sağlık,güvenlik veya diğer bilimsel veya teknik konulardaki herhangi bir olaya ilişkin bir bilimsel veya teknik inceleme kurulu, veya bir uzman tarafından hazırlanacak yazılı bir rapor talep edebilir.

b. Söz konusu kurul veya uzman, tahkim kurulu tarafından ve bilimsel ve teknik konularda üstün özelliklere sahip, bağımsız uzmanlar arasından, bu taraflarca belirlenmiş bilimsel ve teknik kurullar ile uyuşmazlık taraflarının katılacağı müzakereler sonrasında atanacaktır.

c. Uyuşmazlık taraflarına aşağıdaki koşullar sağlanacaktır :

i)Kurul veya uzmana sunulacak olay bazındaki konulara ilişkin yorumların tahkime ulaştırılması ve önceden duyurunun yapılması

ii)Kurul veya uzman tarafından hazırlanacak raporun bir kopyası ile rapora ilişkin yorumların tahkime ulaştırılması

d. Tahkim kurulu raporu alacak ve uyuşmazlık taraflarının rapora ilişkin her türlü yorumlarını hüküm verme hazırlığı sürecinde dikkate alacaktır.

6. Yargılama ve hüküm verme :

  1. Tahkim kurulu, uyuşmazlığa bu anlaşma hükümleri doğrultusunda karar verecek ve uluslar arası yasaların uygulanabilir hükümleri çerçevesinde yorumlanmasını ve uygulanmasını sağlayacaktır.
  2. Tahkim Kurulu, bir tarafın talebi üzerine nihai karar esnasında her iki tarafın da ciddi önyargılardan kaçınmasını sağlayabilecek geçici hükümler önerebilir
  3. Tahkim kurulu kendi varacağı hükümde hukuki bulgularını ve gerçeği geçerli gerekçeleri ile birlikte değerlendirecek ve taraflardan birinin talep etmesi durumunda hükme varmak için aşağıda belirtilen ek tedbirlere başvurabilecektir :
  4. (i)Taraflardan birinin bu anlaşma çerçevesinde bulunduğu taahhütlere aykırı bir eylemi karşısında bir açıklama (deklarasyon) talebinde bulunmak ii)Taraflardan birinin faaliyetlerini bu anlaşma hükümlerine uygun hale getirmek için bir önerge sunmak

    iii)Talepte bulunan tarafın yatırımcısı veya ona ait yatırımda meydana gelen kayıp veya zararın karşılanması için maddi tazminat talep etmek

    iv)Kabul edilen karara karşı olan tarafa, aynı şekilde ödemek de dahil olmak koşulu ile her tür ek tedbiri almak.

  5. Tahkim Kurulu, karar hükmünü A maddesinin 2. Paragrafında yer alan gizlilik gereklerine uyarak taslak hale getirecektir. Kararı hukuk diline uygun bir terminoloji ile yazıp tahkim kurulunun oluşumunu takip eden 180 gün içersinde, yine gizlilik koşuluna sadık kalarak uyuşmazlık taraflarına iletecektir.
  6. Uyuşmazlık tarafları, takip eden 30 içinde kararın her hangi bir bölümüne ilişkin yorumlarını yazılı olarak Tahkim Kuruluna sunacaklardır. Tahkim Kurulu bu sunuşları değerlendirecek, taraflardan ek, yazılı yorum vermeleri talebinde bulunabilecek ve yorum yapma süresinin tamamlanmasını takip eden 15 gün içersinde nihai kararını verecektir.

  7. Tahkim Kurulu, nihai kararın bir kopyasını en kısa sürede, kararı kamu oyuna duyuracak olan Taraflar Grubuna iletecektir.
  8. Tahkim kararları nihai ve aşağıda paragraf (7)ye konu olan uyuşmazlık tarafları açısından bağlayıcı olacaktır.
  9. Tarafların her biri, sürece dahil olmanın mali bedelini kendileri ödeyeceklerdir.

Tahkim Kurulunun maliyeti ise –tahkim, ödemelerin farklı ağırlıklarla yapılması yönünde bir direktif vermediği sürece- taraflar arasında eşit olarak paylaşılarak ödenecektir. Tahkim üyelerine ödenecek olan ücretler ve masraflar Taraflar Grubunca oluşturulacak ve tahkim tüzüğü süresince yürürlükte kalacak bir tabloya bağlanacaktır. (Bu hüküm, özellikle gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkeler için çok önemli bir mali külfet getirmektedir. Çünkü davayı kazansalar bile masraf yükünü paylaşmak zorunda bırakılmaktadırlar)

7. Geçersiz Kılmak :

  1. Her bir uyuşmazlık tarafı, aşağıda sayılan durumların birinde veya birkaçında bir hükmün kısmen ya da tamamen geçersiz sayılması talebinde bulunabilir:

i) Tahkimin doğru ve uygun bir şekilde oluşturulmaması halinde;

ii)Tahkim kurulunun açık bir şekilde yetkilerini aşması durumunda; (Bu yetkilerin net bir tanımlaması yok)

iii)Tahkim üyelerinden biri ya da kararda etkili olacak bir uzmanın kirli ilişkiler içinde olması veya delilin bu tip bir ilişkiye dayanıyor olması halinde; (Bu hükümde kullanılan “kirlilik” terimi hiçbir kritere dayandırılmadığı için son derece geneldir ve kötüye kullanılması da mümkündür)

iv)Temel bir prosedür hükmünden ciddi bir biçimde ayrılınması halinde; (Hangi prosedür hükmünün temel olup; hangisinin temel olmadığına kim karar verecek? Ya da bu hükümden ciddi bir şekilde ayrılmanın kriteri ne olacak ?)

v) Hükmün dayandırıldığı gerekçelerin geçersizliği halinde (Gerekçelerin geçersizliğine kim tarafından, nasıl karar verilecek ?)

  1. Kararın iptali ile ilgili talep, bu maddenin 1. Paragrafı altında belirlenen ve bir uzlaşmazlıkta uygulanacak kurallar çerçevesinde kurulup; işletilecek bir tahkim
  2. heyetinin kararına sunulacaktır.

  3. Bu tip bir talep; kararın alınmasını takip eden veya kirliliğe ilişkin gerçeklerin fark edilmesinden itibaren (hangisi daha sonra gerçekleşti ise o esas alınacak) geçecek 120 gün içinde ve her şekilde kararın alınmasını takip eden 5 yıl içersinde iletilmek zorundadır.
  4. Tahkim Kurulu, karar hükmünü kısmen veya tamamen iptal edebilir. Eğer karar iptal edilirse iptale ilişkin gerekçe Taraflar Grubuna iletilecektir. Böyle bir durumda, uyuşmazlık, karar için yine bu maddeye uygun olarak oluşturulacak yeni bir tahkim kuruluna veya mümkün olan başka bir platforma sunulabilir ve bu durumda, bu maddenin 1-c fıkrasına bağlı kalınmayacaktır. (Bahsi geçen 1-c fıkrasındaki genel engellemeye rağmen, bu hükümle yeni bir MAİ-Tahkim sürecine başlanabilecektir.)

 

  1. Kusura ilişkin kurallar :
  2. İki devlet arasındaki uyuşmazlık tahkimi için PCA Seçimli Kuralları, bu maddenin ek hükümlerine uygulanacaktır. Taraflar Grubu, bu kuralların pürüzsüz işlemesini sağlamak ve özellikle de bu kurallar ile PCA Seçimli Kuralları arasındaki iç ilişkiyi netleştirmek için ek hükümleri onaylayabilir.

  3. Uyumsuzluğa Tepki :
  1. Eğer bir anlaşma tarafı, varılan hükümde belirlenen taahhütlere makul bir süre içinde uymayacak olursa, bu anlaşma tarafı ile, alınan kararı doğru bulan her hangi bir anlaşma tarafının talebi halinde ve çok taraflı kabul edilebilirliği olan bir sonuca ulaşma görüşünden hareketle müzakerelere başlanacaktır. Müzakere talebinin iletildiği tarihten başlayarak 30 gün içersinde tatmin edici bir sonuç üzerinde anlaşma sağlanamaması durumunda, alınan kararın lehinde olan ve (bu davranışa tepki anlamında önlem alınması düşüncesinde olan)(Bu anlaşmanın taahhütlerinin diğer anlaşma tarafına uygulanmasını yasaklama düşüncesinde olan)her hangi bir anlaşma tarafı, Taraflar Grubu ve diğer anlaşma tarafına duyuruda bulunacaktır.
  2. Bu tip bir (tepki önlemi) (Yasaklama) nın etkisi, diğer uyumsuz davranan anlaşma tarafına uygulanan ile orantılı olmak zorundadır. Bu tip önlemler (Genel Muamele)ve (Kamulaştırma) ilişkin hükümlerin uygulanmasını ( kurulmuş bir yatırım için getirilen diğer korumaları yok sayan) yasaklayıcı nitelikte olamaz.
  3. Herhangi bir tarafın varılan hükümle ilgili olarak, 30 günlük süre içinde müzakerelere başlanması yönündeki talebi halinde, Taraflar Grubu konuyu gündemine alacaktır. ( Talebin Taraflar Grubu Sekreteryasınca kabulünü takip eden 20. güne kadar tepki önlemi alınmayacaktır. ) Taraflar Grubu :
  4. i) Uyuşmazlık tarafları dışında varılan bir konsensus ile önerilerde bulunabilir;

    ii) Karara uymayan anlaşma tarafının Taraflar Grubu kararlarına katılma hakkını karara uymayan tarafın dışında kalan taraflarca varılan bir konsensus ile yasaklayabilir; ve

    iii) (Tepkisel önlem alınmasını savunan tarafın dışında kalan taraflarla varılacak bir konsensus ile tepki önlemlerinin tümünün ya da bir bölümünün uygulanmamasına karar verebilir. Karşı taraf bu karara uyacaktır.)

  5. Bir anlaşma tarafının alınan kararda belirtilen yüklenimlere uymadığı ya da herhangi bir tepki önleminin yasal olmadığı iddiasıyla ilgili bir uyuşmazlık, bu uzlaşmazlığa taraf olan anlaşma tarafının talep etmesi halinde ve yine bu hükmü karara bağlamış olan tahkim kuruluna sunulacak; eğer ilk tahkim kurulu müsait değilse Genel Sekreter tarafından oluşturulacak olan tek veya üç üyeli bir tahkim kuruluna sunulacaktır. Talep; bu maddenin 1.a fıkrasında belirtilen ve bir talep durumunda uygulanacak kurallar ile aynı ve aynı tarzda ve tahkim kurulunun yerinde olacağını düşündüğü belli bazı değişiklikler ile olacaktır. Nihai karar, orijinal tahkim kurulunun görev yapacağı durumda talep başvuru tarihinden sonraki 60 gün içinde, yeni bir tahkim kurulunun söz konusu olduğu durumda ise bu tahkim kurulunun kurulduğu tarihten itibaren geçecek 60 gün içinde sonuçlanacaktır.

 

YATIRIMCIDAN - DEVLETE İŞLETİLEN PROSEDÜRLER :

  1. Bir anlaşma tarafı ve bir yatırımcı arasında meydana gelen uyuşmazlıklar
  1. Kapsam ve Durum :
  1. Bu madde, bir anlaşma tarafı ile başka bir anlaşma tarafının yatırımcısı arasında vuku bulan, bu anlaşma hükümleri çerçevesinde daha önce yapılan bir taahhüdün ihlal edildiği ve bu nedenle yatırım veya yatırımcıya zarar veya hasar açtığı yolundaki iddialardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda uygulanacaktır. (“Kayıp veya hasar”konusunda hiçbir tanımlama bulunmadığı için en esnek biçimde kullanılabilecek ve anlaşmaya taraf olan ülkelere çok ağır bedellere mal olabilecek bir hüküm)
  2. Başka bir anlaşma tarafının bir yatırımcısı da anlaşma tarafı ev sahibi ülkenin yatırımcının belli bir yatırımı ile bağlantılı bir taahhüdüne ilişkin bu maddeye bağlı olarak yatırım uyuşmazlığı gerekçesi ile tahkime başvurabilecektir. Ev sahibi ülkenin bu, söz konusu taahhütleri :

i) Yatırımcı veya yatırıma özel olarak ev sahibi ülkenin yetkili makamlarınca sağlanacak bir yatırım yapma yetkisi

ii) Söz konusu meselelerin kategorileri ile ilgili hakları belgeleyen yazılı bir anlaşma –ki yatırımcı da zaten bu koşullara güvenerek bir yatırımı kurma, kazanma veya önemli ölçüde büyütme girişimlerinde bulunmaktadır.

2-Uyuşmazlık Çözümünün Yolları :

Bu tip bir uzlaşmazlık mümkün olduğu kadar müzakere veya görüşme ile çözümlenmelidir. Eğer bu yolla çözümlenemezse yatırımcı çözüm için aşağıdaki yöntemlere başvurabilecektir :

  1. Uyuşmazlığa taraf olan anlaşma tarafının idare mahkemeleri veya herhangi bir yetkili mahkeme
  2. Uyuşmazlığın meydana gelmesinden önce mutabık kalınan herhangi bir uyuşmazlık çözüm prosedürüne uyma; veya
  3. Bu anlaşma doğrultusunda aşağıda belirtilen tahkim kurulları aracılığı ile

i) Eğer işe yarıyorsa ICSID Sözleşmesi

ii) Eğer işe yarıyorsa ICSID Ek Olanak Hükümleri

iii) Uluslar arası Ticaret Hukuku hakkındaki Birleşmiş milletler komisyonu tahkim hükümleri- UNCITRAL-

iv)Uluslar arası Ticaret Odası (ICC)nın Tahkim Hükümleri (Bu madde ve bağlı ek hükümleri ile isterse bireysel bir portföy yatırımcısı ya da kurumsal niteliğe haiz bir Şirket olsun ulus Devletler aleyhine dava açma hakkını elde ediyor.)

3-Anlaşma Tarafı Ülkeye İzin (Koşulsuz izin)

  1. Sadece paragraf (3.b)’ye konu olan olaylarda, her bir anlaşma tarafı bu anlaşma hükümlerine dayalı olarak bir uyuşmazlığın uluslar arası tahkime götürülmesine koşulsuz izin verir.
  2. Bir anlaşma tarafı, giriş yapma veya onaya ilişkin belgenin ibraz edilmesi durumunda bu belgenin duyurusunu yapmak suretiyle; izin verebilir ve paragraf 3 (a) da belirtilen bu izin sadece anlaşma tarafının yatırımcısı veya yatırımının aynı uyuşmazlıkla bağlantılı olarak herhangi bir diğer uyuşmazlık çözüm mekanizmasına başvurma hakkından yazılı olarak vazgeçmesi ve sonuçlanmamış benzer herhangi bir prosedürden çekilmesi koşulu ile uygulanacaktır.

4-Süre ve bildirimde bulunma

Bir yatırımcı, bu maddenin 2.c paragrafına dayanarak, uyuşmazlıktaki anlaşma tarafının uyuşmazlığa yol açan hareketi yapacağı yönündeki niyeti ile ilgili bildirimi takip eden 60 gün içersinde fakat yatırımcının uzlaşmazlığa yol açan olayları ilk öğrendiği ya da öğrenmiş olması gereken tarihten itibaren 5 yılı geçmemek koşulu ile uyuşmazlık başvurusunda bulunabilir. Bir nüshası Taraflar Grubuna iletilecek olan “niyet bildirimi” aşağıdaki unsurları içerecektir :

  1. Şikayette bulunan yatırımcının adı ve adresi ;
  2. Eğer varsa, yatırımın adı ve adresi
  3. Bu anlaşmanın ihlal edildiği iddia edilen maddeleri ve diğer ilgili hükümler;
  4. Talebin fiili mesnedi ve konular;
  5. İddia edilen zararın maddi miktarı da dahil olmak üzere istenen telafi
  1. Tarafların yazılı anlaşması
  2. Bir anlaşma tarafınca alt paragraf 3.a’ya dayanarak verilen izin, alt paragraf 2.c’ye dayanarak yatırımcı tarafından yapılan yazılı uyuşmazlık çözümü başvurusu veya yatırımcının böyle bir başvuruda bulunması için önceden almış olduğu yazılı izin ile birlikte ICSID Sözleşmesinin 2. Bölümü ile ICSID Ek Hükümleri, UNCITRAL-Tahkim mekanizmasının 1. maddesi, ICC’nin tahkim hükümleri ve B.M.in New York Sözleşmesi hakkındaki Konvensiyonunun 2. maddesinde vazedilen hükümler, taraflar arasındaki uyuşmazlık çözümü için yazılı anlaşmayı ve yazılı izni oluşturacaktır. Anlaşma tarafı bu maddenin 9. Paragrafında belirlenen durum dışında tek taraflı olarak anlaşmadan çekilemeyecektir.

  3. (Avrupa Komisyonu veya REIO anlaşma tarafınca textin bu bölümü üzerinde muhtemel içerik için çalışmalar sürdürülmektedir.)
  4. Tahkim Kurullarına başvurular.
  1. Uyuşmazlık tarafları aksi bir mutabakat içinde olmadıkları taktirde tahkim heyeti 3 üyeden oluşacaktır. Üyelerden 1 tanesi davacı tarafından, 1 tanesi davalı tarafından, heyete başkanlık edecek olan üçüncü üye ise taraflar arasındaki mutabakat sonucunda atanacaktır.(Bu maddede yatırımcıya tanınan haklar Devletlere tanınan haklarla eş değerde tutulmuştur.)
  2. Tahkim için yapılan başvuruyu takibeden 90 gün içinde bir tahkim komisyonunun oluşturulamaması halinde tahkim üyeleri, tarafların her ikisinin de talebi üzerine ki bu talep yatırımcıdan da gelebilir, atama makamınca atanacaklardır. Paragraf 2, alt paragraf c.i, c.ii ve c.iii ile paragraf 9’a dayanılarak açılan tahkim davalarında atama mercii ICSID Genel Sekreteri olacaktır. Paragraf 2, alt paragraf c.iv’ye dayanarak açılan tahkim davalarında atama mercii, ICC’nin Uluslar arası Tahkim Kurulu olacaktır.
  3. Bu maddeye dayanarak tahkim başvurusunda bulunan taraflar ve atama mercii atamaları aşağıdaki gruplar arasından yapmalıdırlar :
  4. i)Paragraf 2.f, madde C ‘ye uygun olarak taraflarca teyit edilen listedeki üyeler arasından; ve

    ii)Eğer uyuşmazlık konusu Tahkim heyetinde özel uzmanların bulunmasını

    gerektiriyorsa, Listede olmayan fakat konu hakkında tam uzmanlık bilgisine sahip

    olan kişiler arasından

  5. Atama mercii görevini, mümkün olduğunca uyuşmazlık tarafları ile müzakerelerde bulunarak yerine getirecektir.
  6. ICSID tahkim mekanizmasının 39. maddesi ve ICSID Ek Hükümlerinin C bölümünün 7. Maddesi gereğince uzlaşmazlık taraflarınca belirlenecek tahkim üyelerinin milliyetleri konusuna yardımcı olmak ve tarafların tahkim üyeliği seçiminde bağımsızca davranabilmeleri veya tahkim üyelerinin farklı ulusa mensup olmaları durumunda önyargılardan bağımsız olmak için :

i)Şikayette bulunan uyuşmazlık tarafı, her bir tahkim üyesinin bu maddenin 2.c veya ii paragraflarında belirlenen koşullarda atanması konusunda mutabıktır; ve

ii) Şikayette bulunan bir yatırımcı, yalnızca tahkim heyetinin her bir üyesinin atanması konusunda yazılı bir onay vermesi halinde paragraf 2.c veya ii’ye dayanarak işlem başlatabilir veya başlamış bir prosedüre devam edebilir.

  1. Yatırımın devamlılığı
  2. Bir anlaşma tarafının yasaları çerçevesinde daha önce kurulmuş olan başka bir anlaşma tarafının İşletmesinin 2.c’ye dayanarak uyuşmazlık çözümü talep etmesi halinde –bu yatırımla ilgili uyuşmazlıklar amaçlanarak- bu işletme bu madde çerçevesinde, başka bir anlaşma tarafının yatırımcısı olarak kabul edilecek ve ICSID’in uyuşmazlık çözümleri ile ilgili 25(2)(b) hükümleri gereğince bu işletmeye sahip olan veya onun kontrolünü elinde bulunduran yatırımcı tarafından anlaşmaya taraf olan başka bir Devletin milliyeti üzerinden çözüm önergesi sunulmayacaktır. (Bu madde ile anlaşmanın imzalanmasından önce kurulmuş işletmeler de anlaşma kapsamına dahil ediliyor. Türkiye delegasyonu bu maddeye çekince koyduğu halde dikkate alınmamış ve bu madde kesinleştirilmiş.)

  3. Çok yönlü yargılamaların birleştirilmesi
  1. Aynı anlaşma tarafı ile ilgili, paragraf 2.c. kapsamında, iki veya daha fazla uyuşmazlığın söz konusu olması durumunda, Anlaşma tarafı bu maddeye dayanarak, bunların bir bölümü ya da tamamının birleştirilmesi talebi ile ayrı bir tahkim komisyonu oluşturulması için başvuruda bulunabilir. Bu talepte aşağıdaki şartlar aranacaktır :
  2. i) Birleştirilmesi istenen işlemlerin taraflarının isimleri ve adresleri

    ii) İstenen birleştirmenin kapsamı ve

    iii) Talebin gerekçeleri

    Anlaşma tarafı, bu talebi birleştirmeye konu olan her bir yatırımcıya ve bir kopyasını da Taraflar Grubuna teslim edecektir.

  3. Birleştirme talebi, paragraf 2.c. de belirtilen listeden yatırımcı taraflarının mutabakatı ile belirlenecek tahkim komisyonuna sunulacaktır. Yatırımcı taraflar, oluşturulan tahkim komisyonunun amacı çerçevesinde tek bir taraf gibi davranacaklardır.
  4. Eğer yatırımcı tarafları birleştirme talebinin alındığı tarihten itibaren 30 gün içersinde bir tahkim kurulunun belirlenmesinde ve bir tahkim mekanizmasında mutabakat sağlayamazlarsa talep ;
  5. i)Bu maddeye bağlı olarak, tahkim için UNCITRAL tahkim mekanizmasına sunulacaktır ve,

    ii) Atama mercii, bu maddenin 7. Paragrafı hükümleri doğrultusunda tüm tahkim üyelerini atayacaktır.

  6. Tahkim heyeti, uyuşmazlıkların bir kısmı veya bütününe ilişkin yargı hakkını üstlenecek ve diğer tahkim işlemleri tarafların görüşleri alındıktan sonra, uyuşmazlık çözümünde adil ve etkin bir sonuca ulaşmak için en iyisinin bu olduğu görüşünden hareket edilerek daha sonraya bırakılabilecek.
  7. Bir yatırımcı, bu madde 9’a dayanarak uyuşmazlık savını tahkimden geri çekebilir ve böyle bir uyuşmazlık, paragraf 2.c’ye dayanarak yeniden tahkime götürülemez. Geri çekilme birleşmenin bildirimini müteakip 15 gün içersinde yapılacak olursa bu uyuşmazlık tahkim kurulu, yatırımcının paragraf 2.c.dışındaki uyuşmazlık çözüm mekanizmalarına başvurusu konusunda önyargılı olmayacaktır.
  8. Anlaşma tarafının talebi halinde, bu maddeye dayanarak kurulan tahkim heyeti birleşme işlemlerinin başlatılması sonrasında tahkime götürülecek olan paragraf 9.a kapsamı içinde fakat paragraf 9.d ile aynı temel ve aynı etkideki bir uyuşmazlığın bir bölümü ya da tümünü yargılayıp yargılamamaya karar verebilir.
  1. Ön itirazlar
  1. Tahkim kararına ya da başvurunun kabul edilebilirliği konusundaki her türlü itiraz savunmanın raporundan önce yapılacaktır.
  2. Böyle bir itiraz durumunda, tahkim heyeti işlemleri durdurabilir.
  3. Tarafların durumu öğrenmesi sonrasında tahkim heyeti, itirazı kabul edip etmeyeceğine dair kararını itirazın yapıldığı tarihten itibaren 60 gün içersinde vermelidir.
  1. Kefalet
  2. Bir anlaşma tarafı, bir savunma anlamında ve herhangi bir gerekçe ile karşı bir talep ileri sürmeyecektir, ileri sürülen zararların tümü ya da bir kısmı için talep edilen tazminat ya da diğer kefaletler bir kefillik, garanti veya sigorta sözleşmesine uygun olarak alınacaktır.

  3. Üçüncü Kişilerin hakları
  4. Tahkim heyeti, kendi oluşumu hakkında Taraflar Grubuna bildirimde bulunacaktır. Tarafların görüşleri dikkate alınarak Tahkim heyeti uyuşmazlıktaki hukuki konularda yazılı görüş bildirmek isteyen herhangi bir anlaşma tarafına, sürecin bu nedenle gecikmesine yol açmamak koşulu ile bunu yapma izni verebilir. Tahkim oluşumunun taraflar grubuna bildirilmesini takip eden 30 gün içinde talepte bulunan herhangi bir anlaşma tarafına uyuşmazlığın hukuki boyutları hakkında görüş bildirme fırsatı tanınacaktır.

  5. Bilimsel ve Teknik Uzmanlık
  1. Şikayette bulunan bir Anlaşma Tarafının talebi üzerine veya Anlaşmanın uyuşmazlığa başvuran taraflarının kendi girişimleri ile ilgili onayı ile tahkim komisyonu, uzlaşmazlık başvurusunda bulunan tarafın ileri sürdüğü mesele ile ilgili bilimsel veya teknik bir kuruldan, veya uzmandan çevre, sağlık, güvenlik veya diğer bilimsel veya teknik konular hakkında yazılı görüş isteyebilir. (Teknik bilirkişi raporu ancak davacının talebi halinde ve tahkim heyetinin de uygun görmesi koşulu ile istenebilecek. Devletlerin yatırımcılara dava açma hakkı bulunmadığından, Davalı Devletlerin bilirkişi raporu isteme gibi bir hakkı olmayacak )
  2. Kurul veya uzmanlar, tahkim heyeti tarafından ve bilimsel teknik konularda üstün bilgi birikimine sahip bağımsız çalışan uzmanlar arasından, uyuşmazlık başvurusunda bulunan taraflar ile onların teknik veya bilimsel kurullarıyla yapılacak görüşmeler sonrasında belirlenecektir.
  3. Davacı anlaşma taraflarına ;
  4. i) uzman veya kurula havale edilmesi önerilen konular hakkında Tahkim heyetine görüş ve yorumlarını sunma fırsatı tanınacak ve önceden haber verilecektir

    ii) Uzmanlar ya da kurulca hazırlanan raporun bir kopyası verilecek ve rapor hakkında Kurula görüşlerini sunma fırsatı verilecektir.

  5. Tahkim vereceği kararın hazırlığında raporu ve tarafların yorumlarını dikkate alacaktır.
  1. Uygulanabilir Yasa
  1. Paragraf 1.a’ya bağlı olarak uzlaşmazlığa konu olan meselelerde bu Anlaşma doğrultusunda karar verilecek, uluslar arası hukukun uygulanabilir hükümleri doğrultusunda yorumlanıp, uygulanacaktır.
  2. Bu maddenin 1.b paragrafına dayalı olarak uyuşmazlık konusu olan meseleler, uyuşmazlık taraflarının üzerinde mutabık kalabileceği bir yasanın bu tip hükümleri doğrultusunda karara bağlanacaktır. Böyle bir anlaşmanın olmadığı durumda bu tip meseleler uyuşmazlığa taraf ülkenin yasaları doğrultusunda karara bağlanacaktır, yetkiyi düzenleyen yasa veya anlaşma ve uluslararası hukukun benzer hükümleri uygulanabilir.
  1. Çözüm ile ilgili geçici hükümler
  1. Bu maddeye dayanarak kurulan bir tahkim komisyonu bir davacı tarafın haklarını korumak için ya da tahkim heyeti kararlarının tam yürürlüğe konmasını sağlamak için geçici koruma amaçlı hükümler önerebilir.
  2. Hukuki veya İdari Tahkim heyetlerince ve bu maddeye dayanarak uyuşmazlık çözüm mekanizmasındaki kendi hak ve çıkarlarını korumayı amaçlayan uyuşmazlık tarafı için önerilen ve zararların karşılanması ile ilgili olmayan geçici hükümler paragraf 3.b altındaki iznin, bir anlaşma tarafının kısıtlanması amacıyla kullanılması olarak sayılmaz ve paragraf 2.c.’nin hükümlerinden herhangi birine bağlı olarak yapılacak tahkime izin verilir.
  1. Nihai Kararlar
  1. Tahkim heyeti, kendi kararında hukuki gerekçelere yer verecek ve taraflardan birinin talebi halinde aşağıdaki taleplerde bulunabilecektir :
  2. i) Anlaşma tarafının bu anlaşmaya bağlı olarak bulunduğu taahhütlere uymaması durumunda bunu açıklayan bir deklarasyon

    ii)Ödeme zamanına kadar geçen sürede meydana gelen

    kayıp veya hasarın faizini de içeren bir tazminat ödemesi

    iii)Uygun durumlarda geri ödeme- Anlaşma tarafının geri ödemenin pratik açıdan uygulanabilir olmayan durumlarda tazminat ödemesini sağlamak koşulu ile –

    iv)Uyuşmazlık taraflarının mutabakatı ile bir başka telafi şekli

  3. Bir yatırımda meydana gelen ve ticareti etkileyen kayıp ve zararların söz konusu olduğu durumlarda tahkim heyeti bu tazminat veya geri ödemenin doğrudan yatırıma yapılmasına karar verebilir.
  4. Bir tahkim kararı nihai karar olacak ve uyuşmazlık tarafları arasında bağlayıcı olacaktır ve bu hükme varılmasına karşı olan anlaşma tarafınca ertelenmeksizin yerine getirilecektir.
  5. Hüküm, paragraf 17 deki gerekler uyarınca tutarlı olarak tasarlanacak ve kamu oyunun ulaşabileceği bir doküman haline getirilecek. Kararın bir nüshası karar ICSID Sözleşmeleri altında alındıysa ICSID Genel Sekreterince, ICC Uluslar arası Tahkim Kurulu hükümleri çerçevesinde alındıysa ICC Uluslar arası Tahkim Kurulu Genel Sekreterince, UNICITRAL hükümleri altında alındıysa tahkim kurulunca Taraflar Grubuna teslim edilecektir.
  1. Gizlilik gerektiren ve özel patentli bilgiler
  2. Taraflar ve sürece katılan diğer kişi ve kurumlar süreç sırasında açığa vurulmuş olabilecek ve bilgiyi sağlayan tarafça özel olarak derlenmiş gizli veya özel patentli bilgileri saklı tutacaklardır.Tarafların verdiği yazılı yetki belgesi olmadan bu bilgileri yaymayacaklardır.

  3. Kararın yeri ve uygulanabilirliği
  4. Bu maddeye bağlı başlatılan tüm tahkim prosedürü, New York sözleşmesi kapsamında olan tarafın Devletinde yürütülecektir. Bu madde çerçevesinde tahkim heyetine sunulan talepler bu Sözleşmenin 1. Maddesi amaçlarından olan “bir ticari ilişki ve işlemden” kaynaklandığı kabul edilecektir. Her bir anlaşma tarafı, buradaki madde D. Doğrultusunda alınan bir hükümden kaynaklanan parasal yükümlülüklerinin yerine getirilmesini sağlayacaktır.

  5. Tahkim Heyeti Üyelerinin Ücretleri
  6. Bu maddeler uyarınca oluşturulan bir tahkim heyetinin bir üyesine ödenmesi gereken ücret ve masraflar Taraflar Grubunca hazırlanan bir listeden belirlenecektir ve bu liste tahkim tüzüğü süresince yürürlükte olacaktır.

  7. Ek Hükümler
    Taraflar Grubu, bu hükümlerin pürüzsüz işletilmesini sağlamak ve özellikle de bu hükümler ile bu anlaşmanın D maddesinin 2.c paragrafı altında oluşturulacak tahkim hükümleri arasındaki iç ilişkiyi berraklaştırmak için ek hükümler çıkarabilir.


Ana Sayfaya Dönüş


 

Bu sayfalar Birleşik Metal-İş Sendikası tarafından hazırlanmıştır.