Make your own free website on Tripod.com

Ana Sayfaya Dönüşon-line kütüphane

NEDEN SENDİKA, NEDEN BİRLEŞİK METAL-İŞ

 

TÜRKİYE'DE SENDİKALAŞMA

Sendikalaşma sanayileşmenin ürünü olduğuna yukarıda değinmiştik.

Osmanlı'dan alınan güçlü bir sanayileşme ve kitlesel anlamda işçi bulunmadığından, Türkiye Cumhuriyetinin sanayileşme girişimlerine bakmak gereklidir.

Asıl atılım 1930 sonrasında başlamıştır. Şeker fabrikaları, Sümerbank, Kömür işletmeleri, Karabük Demir çelik, Türk Petrolleri, Kağıt fabrikaları izleyen yıllarda devlet eli ile oluşturalan sanayi girişimleridir.

Bunları diğer işletmeler izlemiştir.

İşçi sayısında büyük artışlar oldu ancak "sınıf" temelinde birleşme yasaktı.

Dolayısıyla sendikaların kuruluşu yasaktı.

İşçi- işveren ilişkilerini düzenleyen bir yasa kaçınılmaz hale geldi.

1936 yılında ilk İŞ KANUNU çıkartıldı.

İkinci Dünya savaşının bitiminde dünyada demokrasi rüzgarları esiyordu. Türkiye'de bu etki ile süratle "çok partili" düzene geçti.

1945/46 yıllarında Çalışma Bakanlığı, İş bulma Kurumu ve İşçi Sigortaları kurumu kuruldu.

Sendikasız bir demokrasi olamazdı...

1947 yılında ilk Sendikalar kanunu çıkartıldı ve ilk kez yasal zeminde sendikalar kuruldu ve faaliyet gösterme çabasına girdiler.

"Çabası" diyoruz çünkü toplu iş sözleşmesi ve grev yasası çıkarılmadı.

Toplu sözleşme ve grev hakkı vaadini yerine getirmeyen siyasi iktidara karşı işçi sendikaları 1952 yılında berleşerek TÜRK-İŞ'i kurdular.

Sendikaların varlığına karşı grevsiz ve yetersiz toplu pazarlık hakkıyla faaliyet gösterdiğinden işçi haklarının korunmasında yeterince etkin olunamadı.

1961 Anayasasında ilk kez "grev hakkına" yer verildi.

1963 Kavel grevinde, grev hakkının Anayasada bulunmasının yeterli olmadığı, grev hakkının uygulama esas ve koşullarını gösterecek bir "Grev Yasası" ihtiyacı çarpıcı bir şekilde ortaya çıktı.

1963 Temmuzunda 274 Sayılı yeni bir Sendikalar Kanunu ile 275 sayılı Toplu Sözleşme Grev Yasası çıkartıldı.

1966'da yaşanan Paşabahçe grevine dayanışma gösterilmesi konusunda Türk-İş'e bağlı sendikalar arasında görüş ayrılığı çıktı.

Dayanışma göstermek isteyen sendikalar; Sendikalar Arası Dayanışma (SADA) biçiminde birleşerek, greve sahip çıktılar.

Türk-İş bu sendikaların üyeliklerini askıya aldı.

13 Şubat 1967 tarihinde, bu sendikalardan T. Maden-İş, Lastik-İş, Basın-İş, Gıda-İş ve Zonguldak Maden İşçileri Sendikaları DİSK'i kurdular.

1960-1980 arası dönemde ülkedeki siyasal yaşamın da zenginlğine bağlı olarak çok sayıda sendika kuruldu. Uzun ve etkili grevler direnişler yaşandı.

51 yıl aradan sonra ilk kez 1976 yılında 1 mayıslar kutlanmaya başlandı.

Yaygın ve uzun süreli kitlesel grevlerle 1980'lere gelindi.

neden7.gif (21377 bytes)

1980- ÇOK KONUŞULACAK...

1980 sonrasında sendikal hareket önemli yaralar aldı. DİSK ve bağlı sendikalarının kapatılmasının ardından demokratik yaşamın vazgeçilmez unsurları olan sendikaların etkinliği olabildiğince sınırlanmıştı.

1983 yılında yasal düzenlemelerin yapılması sonrasında sendikal hakeret fiili örgütlenme sorunlarıyla, grev yasakları ve uzun prosedürlere bağlanan toplu sözleşme işleyişiyle karşı karşıya kaldı.

1980-1987 arasındaki uzun sessizlik döneminin ardından zorlu yılların verdiği birikimle ve işçi sınıfının maddi ve manevi kazanımlarının had safhaya ulaşmasıyla tabanda bir hareketlilik yaşandı. Tabandan gelen hareketlenme sendikalara da yansıdı.

1986 Kasım ayında başlayan ve 2650 işçinin katıldığı GREV'in sesi sadece ülke sınırları içinde kalmadı. Dünya duydu..

Ulusal ve uluslararası dayanışma 93 gün süren grevi ayakta tutan ve başarıya taşıyan temel güçtü.

Bu yasalarla dahi grev yapılabileceği görüldü, grev işçi sınıfının yolunu açtı, ışık verdi.

1987 yılı eylemleri ağırlıkla toplu iş sözleşmelerindeki kayıpların kazanılması istemliydi.

1989 yılı Bahar Eylemleri adıyla anılan süreçte özellikle kamu işyerlerindeki işçilerinin yoğun eylem ve protestoları yaşandı. Kamu ve özel kesimde çalışan işçilerin eylemleri birlikte alanlara yansıdı.

Ekonomik taleplerle başlayan eylemlerle 1980 sonrasının kayıplarını telafiye yönelik önemli kazanımlar sağlandı. Sendikal hareket kendini bulmaya başladı.

1990’lı yılların başlangıcı işçi hareketi ve sendikacılık hareketi bakımından hayli canlı bir dönemdi. DİSK ve bağlı sendikalar hakkındaki davaların beraatla sonuçlanması üzerine 1992 yılından itibaren tek tek faaliyete geçti.

1990’ların ortalarına doğru sürekli hale gelen ekonomik krizler ve küreselleşme adı altında sunulan sermayenin uluslararası pazardaki rekabet taktikleri sendikal hareketi ve işçi sınıfı hareketini geriletme yönünde etkiler gösterdi.

Günümüzde sendikal hareket gerek sermayenin yeniden yapılanma süreçlerinin, gerekse yasal ve fiili örgütlenme engellerinin etikis altında zorlu bir dönemden geçiyor.

SENDİKA NEDİR
HER İSTEDİĞİMİZ SENDİKAYA ÜYE OLABİLİR MİYİZ?
SENDİKALARIN TARİHÇESİ
TÜRKİYE'DE SENDİKALAŞMA
SENDİKAMIZIN KISA TARİHİ
NASIL BİR SENDİKA?
BİRLEŞİK METAL-İŞ NASIL BİR SENDİKADIR?
BİRLEŞİK METAL-İŞ NASIL ÇALIŞIR