Make your own free website on Tripod.com

Ana Sayfaya Dönüşon-line kütüphane

NEDEN SENDİKA, NEDEN BİRLEŞİK METAL-İŞ

 

SENDİKALARIN TARİHÇESİ

Sendikalar işçi sınıfı hareketinin bir parçası olarak, Sanayi Devrimi’nden sonra ortaya çıktılar.

1650’li yıllara doğru İngiltere’de Sanayi Devrimi ortaya çıktı. Buhar enerjisinin üretimde kullanılmasıyla ortaya çıkan bu dönüşüm KAPİTALİST ÜRETİM SİSTEMİ olarak adlandırılan yeni bir üretim sisteminin de habercisiydi. Sanayi Devrimi yeni teknolojik gelişmelerin de hazırlayıcısı oldu. Zanaatkarın, köylünün artık geçinemeyerek kentlerde kurulan fabrikalara akarak işçileşme sürecine girdiler.

Çalışma ve yaşama koşullarının gittikçe ağırlaşması işçi hareketlerinin doğmasına neden oldu.

Fabrika sisteminin aynı anda çok sayıda kişinin yanyana çalıştığı bir sistem olması işçilerin biraraya gelişini kolaylaştırıyordu. Başlangıçta işçi eylemleri örgütsüz biçimde kendiliğinden gelişiyordu. Genellikle ağır çalışma koşullarına karşı anlık öfkeler biçimindeydi. İş koşullarının daha da kötüleşmesi, kadın ve çocuk emeğinin ağır ve tehlikeli işlerde de sınırsızca kullanılması tepkilerin daha da büyümesini sağladı. İşçilerin olumsuz olan ve giderek olumsuzlaşan koşullara ilk tepkisi, MAKİNA KIRICILIĞI biçiminde ortaya çıktı.

Sonuç alınamaması üzerine YARDIMLAŞMA DERNEKLERİ ikinci işçi tepkisi ve çözüm arayışı biçimiydi. Aynı mesleğe sahip işçilerin kendi aralarında kurdukları örgütlenmeler oluştu. Adına BİRLİK denilen bu yapılar bu günkü anlamdaki sendikaların çok gerisinde, yardımlaşma sandıklarıydı. Bu sandıklarda çalışma koşulları nedeniyle hastalanan, iş göremez hale gelenlere yardımlar yapılırdı. Zaman içinde yardım sandıkları grev ve direnişleri de örgütlemeye başladı. İşçi hareketi giderek güç kazandı. İşçi sınıfı yardımlaşma sandıkları şeklinde başlattığı örgütsel deneyimini geliştirerek sendikal yapıları oluşturdu.

Bugünkü sendikalara benzer özellikte bilinen ilk sendikal örgütlenmeler 1700’lü yılların başında İngiltere’de ortaya çıktı. Büyük çoğunluğu meslek sendikalarıydı. İşçi sınıfı yasal anlamda sendikalarına kavuşmak için uzun yıllar mücadele etti. Sendikal birlikler şeklinde kurulan ilk örgütlenme çalışmalarının üzerinden 100 yılı aşkın bir süre geçtikten sonra 1820 yılında yine İngiltere’de ilk yasal sendika kuruldu.

neden6.gif (18473 bytes)

Türkiye’de sendikalar Batı’daki örneklerine göre çok ileri tarihlerde ortaya çıktı.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde belli üretim dalları dışında sanayileşme yaşanamadığından işçi sınıfı geç ortaya çıkmış, buna bağlı olarak da sendikaların kuruluşu gecikmiştir.

İmparatorluk döneminde bilinen ilk işçi hareketleri 1830'lu yıllarda tarım işçilerinde görüldü. Bunlara karşı İmparatorluğun çıkardığı "nizamnameler" oldukça sertti. Üretimin durdurulması (grev) vatan hainliği olarak değerlendirilerek ölümle cezalandırılıyordu.

Kasımpaşa Tersanesi İşçileri ve Beyoğlu Telgrafhanesi İşçileri tarafından 1872 yılında gerçekleştirilen grevler de ilk grevler olarak kabul edilmektedir.

1871 yılında kurulan “Ameleperver Cemiyeti”( işçiseverler derneği) kimi araştırmacılar tarafından ilk sendika olarak tanımlansa da asıl olarak yardımlaşma sandığı işlevine sahip bir örgütlenmeydi.

İmparatorluğun son yıllarına doğru işçi hareketi ve sendikal faaliyet bakımından bir hareketlenme gözlenmektedir. 1908 yılında II. Meşrutiyetin ilanını izleyen günlerde varolan siyasal hareketlilikten etkileniyerek Anayasaya örgütlenme hakkıyla ilgili hükümler konulması üzerine başta İstanbul ve Selanik olmak üzere çeşitli işkollarının geliştiği bölgelerde çok sayıda sendika kuruldu. Yaygın grevlere gidildi.

Siyasi iktidar değişse de, grevlere karşı tutumun değişmediği İttihat Terakki'nin uyguladığı sert yöntemlerden anlaşıldı.

SENDİKA NEDİR
HER İSTEDİĞİMİZ SENDİKAYA ÜYE OLABİLİR MİYİZ?
SENDİKALARIN TARİHÇESİ
TÜRKİYE'DE SENDİKALAŞMA
SENDİKAMIZIN KISA TARİHİ
NASIL BİR SENDİKA?
BİRLEŞİK METAL-İŞ NASIL BİR SENDİKADIR?
BİRLEŞİK METAL-İŞ NASIL ÇALIŞIR